هدف این پست صرفا معرفی رشته شیمیه. خب ورود اغلب افراد به این رشته اتفاقیه. یعنی خیلی کم پیش میاد کسی هدفش قبولی شیمی باشه. قضیه منم شاید شبیه قصه یکی از کسایی که از ناچاری اومدن این رشته باشه. من تجربی نظام قدیم بودم و سال 99 هم اخرین کنکور نظام قدیم و منم چاره دیگری جز رفتن به دانشگاه نداشتم. شیمی اخرین انتخاب از 50 انتخابم بود و حقیقتا درباره اش هیچچچ تحقیقی نکردم. چون میخواستم توی شهر خودم باشم شیمی کاربردی دانشگاه استان خودمو انتخاب کردم. قبل انتخاب شیمی هم خیلی بین شیمی و زیست جانوری مردد بودم. ولی آخرش شیمی رو ترجیح دادم. اینا حرفای کسیه که کاملا از شیمی دبیرستان و علوم راهنمایی بیزار بوده و حالا قرار 4 سال از عمرش رو به این رشته اختصاص بده. پس شما الان دارین بدترین حالت رو در نظر میگیرن. یعنی کسی ک هیچ علاقه ای به این درس و رشته نداشته، چند سال پشت کنکور بوده و همینجوری این رشته رو از رو ی هوا انتخاب کرده.

خب اولین سوال اینه که شیمی دبیرستان چقدر شبیه شیمی دانشگاهه؟ میتونم بگم تقریبا خیلی کم. شاید شیمی عمومی یک و دو تکمیل کننده مباحثی که توی شیمی دبیرستان خوندین باشه ولی دیگه از ترم 3 به بعد مطالب کاملا جدیده و دائما سختی درسا بیشتر میشه.

توی کارشناسی شیمی چه زیرشاخه هایی داره؟ توی کارشناسی 3 زیرشاخه برای شیمی هست. مهندسی شیمی، شیمی محض و شیمی کاربردی. مهندسی شیمی بیشتر ریاضی و فیزیک هست و شما کمتر با خود شیمی سروکار دارین. مهندسی شیمی بیشتر برای فرایند های صنعتیه و خب نسبت به شیمی محض و کاربردی سخت تره و درسایی مثل مکانیک سیالات، عملیات واحد و ... رو میگذرونید. اما تفاوت محض و کاربردی: این دو تا رشته تفاوت خیلی خاصی باهم ندارن بجز چند تا واحد. شاید تعریف درست این تفاوت اینکه شما توی محض به بخش های نهان شیمی در بحث تئوری بیشتر پی میبری. اونم بخاطر چند واحد اضافه ایه که پاس میکنین. و اما شیمی کاربردی خب مهم ترین تفاوت محض و کاربردی اینه که توی کاربردی کارآموزی دارین و این کمک میکنه شما مثلا سابقه کاراموزی تو ی شرکت و کار با دستگاهاشو داری. و توی واحد درسی کاربردی دروسی مثل اصول محاسبات و صنعتی یک و دو هست که اینا بخشی از دروس مهندسی شیمیاس و این باعث میشه شما یکم از مهندسی شیمی هم بلد باشی و بتونی حرف یک مهندسی شیمی توی صنعت رو بفهمی.

و اما قراره چیا بخونین؟ من رشتم کاربردیه پس از چارتش میتونم صحبت کنم. یسری دروس تئورین و یسری آزمایشگاهی. و طبق چارت هر دانشگاه شما باید یسری واحد دروس اصلی، تخصصی، اختیاری و عمومی پاس کنین تا فارغ التحصل بشید. خب شما از همون ترم اول میرید توی آزمایشگاه و تقریبا تا ترم 8 هر ترم تقریبا آزمایشگاهید و این لذت بخش ترین بخشه بنظرم. برای ترم یک و دو: شما آزمایشگاه شیمی عمومی یک و دو رو پاس میکنید و زیاد با آزمایش های شیمیایی سر و کار ندارید و فقط یسری آزمایش ساده انجام میدین مثل شناسایی کاتیون های گروه یک یا آزمایش قانون بقای جرم و اینا. این دو ترم شما آزمایشگاه فیزیک 1 و 2 رو هم پاس میکنید ک بنظرم خیلی جالب نبود. از دروس تئوری هم که پاس میکنین شیمی عمومی یک و دو، فیزیک عمومی و ریاضی عمومی یک و دو. اما ترم های بعد شما تازه با شیمی آشنا میشید و سعی میکنم مختصری درباره هر درس توضیح بدم.

تجزیه: خب تجزیه درس خیلی جذاب و در عین حال سختی هست. تجزیه شامل تجزیه 1و2و3 و آزمایشگاه تجزیه 1و2و3 میشه و شما طی 3 ترم پاس شون میکنید. تجزیه یک به شما پایه کار توی آزمایشگاه رو یعنی محلول سازی رو یاد میده. بهتون بافر ها رو معرفی میکنه اینکه چطوری بسازینشون و اسید و بازها رو بهتون معرفی میکنه. میگه مثلا فلان قدر اسید داریم و چقدر باز بریزیم تا خنثی بشه که به این کار میگن تیتراسیون. تجزیه دو که بنظرم قشنگ ترین درسه شامل مباحث الکتروشیمیاییه. انواع پیل ها، روش های ولتامتری، پتانسیومتری و ... تجزیه سه هم همون تجزیه دستگاهیه و به شما دستگاه ها و روش های دستگاهی رو معرفی میکنه و میشکافتشون براتون. که اینم مثلا شامل UV-VIS، اتمی، IR و... است. مثلا میگه IR اینه و در این موارد ازش استفاده میکنیم و دستگاهش فلانه و اجزا دستگاه اینکه و مثلا توش تداخل سنج داره و ... یه درس جداسازی هم هست که اون برمیگرده به روش های دستگاهی و کروماتوگرافی که میاد مثلا چگونگی جدا کردن و آنالیز اجزا یک نمونه گازی میپردازه.

آلی: بله اینم یکی دیگه از دروس پر طرفدار این رشته است و کمتر کسی ازش بدش میاد و بسیار قنده. بشدت فراره. شما با این درس میفهمی به سنتز علاقه داری یا نه. شامل آلی 1و2و3 و شناسایی ترکیبات و آزمایشگاهاشون میشه که البته شیمی محض شیمی فیزیک آلی رو هم پاس میکنه. مهمترین عامل در فهم این درس اینکه شما مکانیزم یاد بگیری اونوقت میفهمی چقدر شیرینه. بعنوان مثال بهتون یک الکل میده و میگه میخوام روش مثلا فلان ترکیب بریزم. حالا بهم بگو محصولش چیه و چطوری این اتفاق افتاده. بیس این درس به مقدار زیادی به شیمی عمومی بستگی داره و میشه گفت به فهم شما درباره اوربیتال ها و حلال ها و .. بستگی داره ولی بدون اینها هم بازم شیرینه و اینا صرفا به فهم بیشتر کمک میکنه.توی طیف سنجی هم باید شناسایی انجام بدین و مثلا ترکیب رو میدین به دستگاه UV و بعد از اینکه طیف گرفتید حالا اونو تفسیر میکنید و میگید چه گروه های عاملی توش هست حدس میزنید ترکیب چیه.

معدنی: بشدت نمیفهممش و ازش خوشم نمیاد. با اینکه نمره زیر 16 از این درس نگرفتم ولی تقریبا چیزی ازش یادم نمیاد. معدنی هم شامل 1و2و3 و آزمایشگاه معدنی یک و دو میشه. توی معدنی یک شما میفهمید اوربیتالا چطورین و اصلا کجان و یا اصلا وقتی پیوند تشکیل میشه چ بلایی سر این اوربیتال ها میاد و درباره نظریه های پیوند میخونین و سخت ترین مبحث هم مبحث تقارنه که شاید شما بگی خب من الان فهمیدم فلان مولکول تقارن داره و چه گروه نقطه هایی داره چ فایده ایی داره؟ اینجا آلی میاد وسط و میگه عزیزم حالا که مثلا ترکیبت صفحه تقارن داره پس ترکیبت مثلا مزو اس یا اینکه مثلا نقطه ذوب و جوشش با اونی که صفحه تقارن نداره فرق داره و ... توی معدنی دو هم درباره کمپلکس ها میخونید و درباره نامگذاری و خواصشون و توی معدنی سه هم مطالب بیشتر حفظیه و بخش بدردبخورش کاتالیزوراس.

شیمی فیزیک: اینم 3 تا شیمی فیزیک 1و2و کوانتومه و ازمایشگاه شیمی فیزیک 1و2. خب من عاشق شیمی فیزیک یکم. اکثرا از این درس فرارین و کمتر کسی ازش خوشش میاد. تنها راز محبوبیت شیمی فیزیک برای من اینه که استادم از دید میکروسکوپی برامون بازش کرد و برعکس اکثر دانشگاه ها زیاد دنبال مسئله ها نرفت. اگه از دید مولکولی به مباحث شیمی فیزیک نگاه کنید بسیار چذابه و شما رو با خودش میکشه و میبره. شیمی فیزیک یک درباره گاز های ایده آل و حقیقی و رفتاراشون ، قوانین اول و دوم ترمودینامیک و نظریه جنبشی گاز هاست. شیمی فیزیک دو هم شامل محلول ها و نمودار های فازی و سنتیک و الکتروشیمی هست. کوانتوم هم بشدت ریاضیه و مثلا میاد از اصل عدم قطعیت استفاده میکنه و درباره موقعیت الکترون نظر میده. خلاصه توی کوانتوم شما از میکس ریاضی و شیمی استفاده میکنی و لذت میبری و اینم بگم مسائلش واقعا سخته.

دروس اختیاری هم در هر دانشگاهی مختلفه و مثلا درس دارویی، نانو، کاربرد رایانه در شیمی، پروژه کارشناسی و... میتونه باشه.

آیا این رشته اصلا جای پیشرفت داره؟ خب اون زمانی که من انتخابش کردم و جوابای انتخاب رشته اومد خیلی غصه خوردم. چون هی سرچ میکردم توی سایتا و هیچ جوابی درباره اینده این رشته نبود که امیدوارم کنه به انتخابم. همه میگفتن اینده نداره و تهش مدرس زبان انگلیسی میشید. برای همین من تا آذر ماه ترم یکم دنبال انصراف بودم و حتی با آموزش هم صحبت کرده بودم که برم فرم بگیرم و انصراف بدم ولی خب کار خدا بود یا تنبلی خودم برای کار اداری که نشد :) و اما سوال: بله حتما داره و فقط بسته به تلاش خود طرف داره. این رشته هم جنبه عملی داره و هم تئوری. شما باید ببینید علاقه به چی دارین. حالا جنبه تئوریش برای کیه؟ یک بحث تدریسه. یعنی شما لیسانستو میگیری به تدریس در زمینه کنکور علاقه داری یا اصلا میتونی مدرسه کلاس فوق العاده براشون برگزار کنین. یا اینکه نه به تدریس توی دانشگاه علاقه داری. اونوفت باید تا دکتری بری و امتیازاتت رو جمع کنی و برای هیئت علمی شدن درخواست بدی ولی باید مواظب باشی تا قبل 40 سالگی دکتری بگیری چون بعد 40 سال امکان هیئت علمی شدن نیست( اخرین چیزی که شنیدم این بود شاید عوض شده باشه) یا اینکه به سرچ و مقاله دادن علاقه داری که معمولا ادم همینطوری مقاله نمیده و پشتش حتما تقویت رزومه است که بازم باید با محیط دانشگاه سر و کار داشته باشید.و جنبه عملی برای کیه؟ کسی که به کار توی آزمایشگاه علاقه داره. کار توی آزمایشگاه خودش بخشای مختلفی داره. شما میتونی مهارت لازم با دستگاها رو بدست بیاری و بعدش بری برای یک شرکت دارویی یا صنایع غذایی یا هر شرکت و کارخونه ای که به یک شیمیست برای کنترل کیفیش نیاز داره کار کنی. یا اینکه شما به سنتز و تولید علاقه داری که بازم میتونی بری توی آزمایشگاه کار کنی. یا اینکه به تحقیق علاقه داری و میتونی تحقیق کنی محصول یک کارخونه چطوری میتونه بهتر از اینی که هست بشه(که فکر میکنم این بخش میشه R&D بازم مطمئن نیستم).

برای ارشد: بستگی به هدفتون داره ولی واقعا همه فیلد های شیمی بهم وصله و مثلا اگه کسی تجزیه میخونه نمیتونه بگه 100 درصد کارم فقط با تجزیه است. ولی اگه به کار دستگاهی مثلا علاقه دارین ارشد تجزیه مناسبه( تجزیه فقط کار دستگاهی نیست و مثلا کمومتریکس و الکتروشیمی و کروماتوگرافی هم هست) یا برای سنتز باید آلی بخونید و برای بحثای تئوری و ریاضی وار هم قطعا شیمی فیزیک.

برای ارشد شما میتونی رشته هایی مثل فیتوشیمی و شیمی دارویی و نانو شیمی هم انتخاب کنی و حتی ارشد وزارت بهداشت بدی و دارویی وزارت بهداشت بری یا سم شناسی و شیمی بالینی رو ادامه بدی.

بازم اگه توضیحات بیشتری در هر بخشی نیازه یاداور بشید که کامل کنمش.

موفق باشید :)